Piramide

'But after all there was only the mystery of poverty that creates beings without names and without a past, that sends them into the vast throng of the nameless dead who made the world while they themselves where destroyed for ever.'

Uit 'The First Man', van Albert Camus

Deze zin liet me meteen beelden zien van enorme massa's mensen die me met holle ogen aankijken. Al diegenen die de afgelopen duizend jaar geploeterd en gezwoegd hebben om te kunnen overleven en gewerkt hebben aan de grootse prestaties van de mens, zonder er zelf ooit de vruchten van te hebben geplukt. Slaven uit Egypte die de piramides bouwden, werklui uit de industriële revolutie met roetvegen op hun zonverstoken gezichten en al diegenen uit naaiateliers of kolenmijnen verspreid over de wereld die ook nu nog zes dagen per week twaalf uur per dag moeten werken om het hoofd boven water te kunnen houden. Ze hebben geen keuze en kijken mij aan, terwijl ik van schaamte bijna niet terug durf te kijken. Hier sta ik dan, met mijn diploma's, mijn welvaart, mijn mogelijkheden en mijn twijfels over welke kant ik op moet. Ik kán vooruit. Bij hen is het meer een kwestie van behouden wat je hebt: je leven, een dak boven je hoofd en iets te eten `s avonds.

Toen Maslow zijn beroemde 'Piramide van behoeften' bedacht, had hij het over één individu dat in zijn leven alle lagen van de piramide moest doorlopen om tot 'zelfverwerkelijking' te komen, beginnend bij de basisbehoeften van voedsel en onderdak. Ik heb meer het gevoel dat de zelfverwerkelijking van één mens gebouwd is op de lijken van honderdduizend andere. Onze welvaart en eindeloze mogelijkheden tot zelfontplooiing, hoe was dat ooit mogelijk geweest zonder dat al die anderen de wereld zoals die nu is voor ons met hun blote handen uit het hardste steen gehouwen hadden?


http://nl.wikipedia.org/wiki/Piramide_van_Maslow

Landschap

Wat is een emotie? Net als bij gedachten, vraag ik me al langer af wat emoties nou precies zijn, niet in het minst omdat binnen mindfulness het onderscheid gemaakt wordt tussen gedachten, emoties en lichamelijke sensaties. Een gedachte kan ik plaatsen: die zit in mijn hoofd. Een lichamelijke sensatie zit in mijn lichaam; het is iets dat ik voelen kan. Pijn, spanning of een opgelucht gevoel zijn lichamelijke sensaties. Maar waar zit die emotie dan? Boosheid voel ik ook in mijn lichaam en gaat zeker gepaard met verschillende gedachten, net als blijdschap. Ik vraag me af of ik iemand anders zou kunnen vertellen dat ik blij ben, als ik dat niet eerst zelf opgemerkt had aan de hand van wat ik in mijn lichaam voel en wat ik denk. Kortom: is een emotie niet veeleer iets dat bestaat uit een verzameling lichamelijke sensaties en gedachten waar je vervolgens zelf een kader omheen zet? Het prettige gevoel dat ik vanuit mijn middenrif omhoog voel stromen, in combinatie met de gedachte: 'Ik heb mijn examen gehaald!', maakt dat ik weet dat ik blij ben. Hoe zou ik dat moeten weten zonder die signalen?

Door bovenstaand idee raak ik er steeds meer van overtuigd dat het onderscheid 'emotie' eigenlijk ondergeschikt is aan de andere twee. Gedachten en lichamelijke sensaties maken de emotie tot emotie, dus als het ene element uit onderdelen van de andere twee bestaat, zijn de andere twee een stuk basaler dan de laatste. Mensen met autisme zijn vaak beperkt in het herkennen van emoties bij zichzelf en bij anderen. Daarnaast is de mate waarin ze lichamelijke sensaties opmerken en kunnen duiden ook vaak beperkt. Misschien dat dit 'verminderde lichaamscontact' aan de basis staat van de moeite met emoties. Wanneer je je weg niet weet door het landschap dat al je lichamelijke sensaties kunnen vormen, weet je ook niet dat je deze bergketen 'blijdschap' kunt noemen, of dit moeras 'somber'. Een niet-autistisch brein kan met zijn gedachten makkelijker grenzen trekken in het lichamelijke landschap en gebieden benoemen tot emoties. Maar zelfs iemand die niet autistisch is, komt er niet meer uit als het heuvellandschap maar zeer geleidelijk overgaat in die bergketen. Wanneer wordt opgewekt precies euforisch?

 Hoe vaak ervaren we op hetzelfde moment niet meerdere emoties die ook nog eens tegenstrijdig zijn? Wie weet sta je dan op die bergtop, maar kijk je uit over het weidse landschap, zie je het moeras, de steppe en de rivier. Misschien dat het op zo'n moment beter is te zwijgen over je emoties, ze niet proberen te duiden maar juist de grensoverscheidendheid van het moment te beleven en terug te keren naar het punt waar het allemaal vandaan komt: je lichaam in zijn pure vorm, zonder de kaders van je gedachten eromheen.

Het doel voorbij

Dit weekend heb ik boog geschoten. Niet op de gebruikelijke manier, maar meditatief. Dat betekent dat er speciale aandacht naar ieder onderdeel van het schieten gaat; het innemen van je positie, naar het doel kijken, de pijl op je boog leggen, aanspannen, richten en loslaten. En dan daarna weer tot rust komen, als je pijl trillend tot stilstand is gekomen in de roos, of een halve meter over het doel gevlogen is en zich verstopt heeft in het groen van een uitgestrekt weiland. Want het doel raken is niet belangrijk. Het gaat erom wat er omheen gebeurt, of je één bent met je lichaam en in het moment jezelf kunt vergeten, misschien zelfs één kunt worden met je boog, de pijl en je omgeving. Heel erg zen dus. En heel erg moeilijk, want alhoewel ik cognitief prima snap hoe het werkt, die zelfvergetelheid, blijft het oordeel de pijl toch altijd volgen. Te hoog, naast het doel, schouders te verkrampt en wanneer schiet ik nu eens écht raak? Ik wil er goed in zijn, ik wil dat doel raken, ik wil honderd pijlen achter elkaar schieten tot ik altijd raak schiet en dan wil ik nóg beter worden. Altijd vooruit, altijd bezig, altijd naar de toekomst terwijl je bedenkt wat je morgen beter moet doen dan gisteren. Best vermoeiend eigenlijk.

Dit weekend is er wel iets veranderd. Ik kan niet zeggen dat die zelfvergetelheid nu echt optrad of dat ik helemaal één met mijn omgeving was, maar na verloop van tijd werd het daadwerkelijk minder belangrijk of ik het doel wel of niet raakte. Niet op de manier van 'ik bedenk nu dat het al zondag is en het wel tijd wordt dat het minder belangrijk gaat zijn', maar écht minder belangrijk. Geen gevoel van falen of slagen meer, geen gedachten of oordelen. Voorbij woorden, veel dieper, voorbij dat moderne hersenstukje dat alles wil verklaren, analyseren en in hokjes stoppen, miljoenen jaren dieper naar een plek waar 'zijn' en 'doen' nog gelijk vallen. Je gaat daar staan, legt je pijl op de boog, spant aan en laat los. En dan haal je gewoon adem, verder niets. Als je het zo ziet lijkt het makkelijk, maar soms is gewoon ademhalen en verder niets het moeilijkste dat er is.

http://www.meditatiefboogschieten.org/
http://www.zenarnhem.nl/index.html

Tussendag

Ik sprak deze week met iemand over de mogelijkheid een extra dag te maken, tussen de andere dagen in. Laten we zeggen tussen 1 en 2 juni - zo stelde ik het voor -, gewoon om twaalf uur `s nachts die twee dagen uit elkaar trekken, zodat er een derde tussen past. Geen dag die op de kalender staat of die een ander ook meemaakt. Een dag voor jezelf ergens tussen de tijd, zodat je alles kunt doen waar je normaal gesproken niet aan toekomt. Zelf vond ik het een fantastisch idee. Mijn gesprekspartner keek me echter zo meewarig aan, dat ik gedwongen werd om mijn idee eens kritisch te bekijken. 

Ik zal het moeten doen met wat gegeven is, zonder extra dagen, maar soms voelt dat gewoon te veel alsof ik koorddansend van dag tot dag ga, altijd maar net in evenwicht.