Afscheid

'Disconnecting hurts', las ik deze week in een artikel over mindfulness. Het deed me denken aan de laatste trainingsdag van mijn achtdaagse cursus. Aan het einde van de middag, toen iedereen zijn spullen pakte en klaar was om het geleerde in de praktijk te brengen, wilde ik het liefst geruisloos vertrekken, zonder dat iemand het zou merken. Dat heb ik niet gedaan, gelukkig. Ik heb handen geschud en mensen bedankt en vertrok met een goed gevoel. Desalniettemin is zo'n afscheid vervelend. Je zou het liever niet doen, alhoewel je redelijkerwijs weet dat de cursus nu eenmaal afgelopen is en dat iedereen straks weer opgezogen wordt door zijn of haar eigen leven. Acht dagen bij onbekenden in een ruimte zitten en het met elkaar over dingen hebben, het schept direct een band. Wellicht dat het vele mediteren - waarbij je je soms sterk verbonden kunt voelen met de mensen om je heen - hier nog aan bijgedragen heeft. In ieder geval realiseerde ik me tijdens het lezen van het artikel dat mijn behoefte geruisloos weg te gaan voortkwam uit de weerstand die ik voelde tegen het afscheid. Disconnecting hurts en die pijn probeerde ik onbewust te voorkomen. Waarschijnlijk zou ik er heel anders over gedacht hebben als ik tijdens de cursus niet geleerd had om nog aandachtiger bij mijn gedachten en gevoelens stil te staan. Waar ik vroeger mezelf verwijten had gemaakt vanwege mijn asociale behoefte stilletjes weg te sluipen, kan ik die gevoelens nu herïnterpreteren als het gevolg van acht dagen veiligheid, vertrouwdheid en verbondenheid. Daar wil je eigenlijk geen afscheid van nemen. Als dat wel moet doet dat gewoon een beetje pijn.

Verlichting

Is er een point-of-no-return wanneer je het over verlichting hebt? In veel teksten wordt het voorgesteld alsof eenmaal verlicht, altijd verlicht is. Alsof er plotseling een knop omgezet wordt - waarschijnlijk op een moment wanneer je het het minst verwacht - en vanaf dat moment ben je van waarheid doordrongen. Je kunt niet anders meer dan verlicht zijn, je bent één met alle wezens om je heen, je eigen ego is volledig opgelost en als je geluk hebt kun je energieballen uit je handen schieten à la Street Fighter (hadoken!).

Ik vind deze omschrijving van verlicht zijn moeilijk voorstelbaar. Zijn er mensen die daadwerkelijk zo'n doorleefd inzicht hebben dat zij nooit meer getackeld worden - al is het maar heel even - door de grillen van hun ego of door een dagdroom over de toekomst of het verleden? Of is verlichting toch net iets anders, maar wat dan precies? 

Ik ben nog maar een beginneling op dit pad en kan er eigenlijk nauwelijks iets over zeggen, maar ik vind verlichting beter voorstelbaar als een staat van zijn waar je continu voor moet werken om hem te behouden. Een plek die je kent, waar je van houdt en waarvoor je je best moet doen om hem zo vaak mogelijk te bezoeken. Misschien is dat de beginners-valkuil waar ik nu inloop, te denken dat verlichting is iets dat je kunt bereiken door er hard voor te werken. Tenslotte is verlicht zijn ook niet-doelgericht zijn, in het hier en nu aanwezig zijn zonder prestatieplicht. Maar wanneer ik niet-doelgericht was had ik nooit een boek over boeddhisme opgepakt en was ik nooit iedere dag op een meditatiematje gaan zitten.

Wellicht dat de weg die naar verlichting leidt vol met dit soort kuilen zit. Kuilen waar je maanden of misschien wel jaren in vast kunt zitten. Misschien dat ik mijn hersens er maar niet teveel over moet breken en gewoon weer op mijn meditatiematje moet gaan zitten. Wie weet vergeet ik dan even dat ik zazen doe met een reden en is dat weer een voorlopig lichtpuntje op het pad der verlichting.

Verwachten

Sinds ik met zen en meditatie bezig ben, probeer ik me regelmatig voor te stellen hoe ik nu om zou gaan met toekomstige tegenslagen. Zou het lukken om ook bij de meest vervelende gebeurtenissen mijn hoofd helder te houden en de dingen te accepteren zoals ze zijn? Wanneer ik bijvoorbeeld mijn baan kwijtraak, een auto-ongeluk krijg, ziek word of wanneer er iemand in mijn omgeving overlijdt? Ik dacht dat dat onderdeel was van de boeddhistische manier van in het leven staan: op alles voorbereid zijn.

Gisteravond schoot ineens door me heen dat ik mezelf een rad voor ogen draai met deze denkwijze. Altijd van het ergste uitgaan is niet hetzelfde als op alles voorbereid zijn. Het is op het ergste voorbereid zijn - of denken dat je dat bent. Beter zou het zijn om te zeggen: verwacht niets. De mooie dingen komen vanzelf en de minder mooie dingen ook. Wanneer ik nu al druk ben om me voor te bereiden op toekomstige rampspoed, in hoeverre ben ik dan nog in het hier en nu? Wellicht komt die zogenaamde rampspoed in een andere vorm dan ik verwacht. Misschien komt hij wel niet. Dan heb ik me voor niets druk gemaakt.

Ik had dit eigenlijk niet verwacht, maar niets verwachten blijkt veel moeilijker te zijn dan het ergste verwachten. Gewoon zijn in het hier en nu zonder dat je hoofd alweer bij volgende week, maand of volgend jaar is. Misschien dat het me ooit gaat lukken, maar voorlopig verwacht ik dat niet....

Eenvoudig

Vandaag had ik een fiks conflict. Een waarbij ik moest dreigen de ander de ruimte uit te gooien als hij niet zelf weg zou gaan. Een conflict dat ik normaal gesproken nog uren in mijn lijf hoor nazingen. Het hoort bij mijn werk, maar leuk is het niet.
Dit keer merkte ik echter dat het gevoel dat ik tijdens en na zo'n situatie heb - een spanning in mijn buik en borst en opborrelende gedachten over wat ik nog meer had kunnen zeggen en waarom die ander zo ontzettend fout zat - dat dat gevoel nu anders was. Op het moment van het geschreeuw en vlak daarna voelde het zoals het altijd voelt, maar op de een of andere manier verbrokkelde het daarna snel en was het binnen een minuut of twintig nauwelijks meer waarneembaar. Het leek alsof die heftige emotie simpelweg wegspoelde uit mijn lijf. In plaats daarvan was er een rustige energie in mijn binnenste die iedere disbalans weer vrij snel corrigeerde. Die rustige energie was ik even vergeten - het liep al tegen het einde van de werkdag -, maar toen ik hem zijn werk voelde doen, wist ik waar hij vandaan kwam. Vanochtend had ik lang gemediteerd, gisterochtend en avond ook en de dag daarvoor ook. Zeker zo'n vijftig minuten per dag. En tijdens die meditaties was ik iedere keer wat dichter bij de kern gekomen, was ik wat meer gedachten en ideeën vergeten om ze te vervangen door de simpele werkelijkheid van mijn ademhaling. Vandaag heb ik die simpele werkelijkheid meegenomen naar het dagelijks leven, zonder dat ik me daarvan bewust was. Het gebeurde gewoon omdat ik twee keer per dag op een meditatiematje ga zitten en me concentreer. Dat is alles, zo eenvoudig kan het zijn.

Uitgangspunt

Wat een prachtige zinnen over mystieke ervaringen las ik gisteren in 'Zen and the brain', van James H. Austin.

'...most people overvalue their extraordinairy experiences. The Zen master counters this tendency. He supports the student, but invests the experience with as few words as possible, and moves on. Following his example, the Zen aspirant learns to regard mystical experiences not as places of arrival but as points of departure.'

Prachtige zinnen omdat ze voor mij de kern raken. Je meditatie-ervaring meenemen naar het dagelijks leven en het daar zijn werk laten doen. Ieder moment met aandacht beleven. Terwijl ik het las, raakte ik overspoeld met gedachten en gevoelens die ver voorbij woorden gaan en iets leken te bevatten van de absolute waarheid van het nu. Opnieuw een uitgangspunt om verder mee te werken, een ervaring als vertrekpunt.