Jeuk

Ik had vandaag ontzettende jeuk aan mijn neus aan het begin van mijn meditatie. Het was zo erg dat ik me bijna niet kon weerhouden te krabben, maar ik heb het niet gedaan. Alhoewel er in principe niets mis mee is even aan je neus te krabben tijdens een meditatie - onverstoorbaarheid hoeft geen sektarische vormen aan te nemen - heb ik me voorgesteld dat deze fysieke jeuk een oefening was voor iets anders. Mentale jeuk. Een gedachte die irriteert en terug blijft komen en die je eigenlijk helemaal niet wilt denken. En toch tettert hij iedere keer door je hoofd. De kunst is om er niets mee te doen. De gedachte alleen is maar een gedachte. Hij wordt nog vele male vervelender als het een stroom van andere gedachten oproept. Misschien ben ik volgend jaar mijn baan wel kwijt, zo weinig wordt er nu in de zorg geïnvesteerd. Hoe moet het dan met de hypotheek? Waar kunnen we op bezuiniging? Kan ik dan nog wel naar de sportschool? Kunnen we dan nog wel hier blijven wonen....

Het is de kunst om een wig te drijven tussen de zinnen in je hoofd. Misschien ben ik volgend jaar mijn baan wel kwijt, zo weinig wordt er nu in de zorg geïnvesteerd. En dan niks. Geen gedachten die omvallen als dominosteentjes. Achter al die zinnen is ruimte. Alsof je een stukje blauwe lucht ziet tussen de wolken. Daar moet je zijn. Soms lukt dat alleen als je de gedachte er gewoon laat zijn. Het is een gedachte, het is jeuk. Vervelend maar onschuldig. Negeren helpt net zo goed als krabben heb ik gemerkt. Na een paar minuten mediteren was ik mijn jeuk vergeten.

Potloodlijntjes

In groep acht vroeg mijn juffrouw ons waarom we allemaal potloodlijntjes gebruikten om dingen te tekenen. Het was niet zoals het in het echt was, volgens haar. Een mens heeft niet alleen randjes aan de buitenkant, als een silhouet. Een mens is van binnen gevuld op zo'n manier dat er aan de buitenkant geen lijntje meer nodig is. Zo moest je ook tekenen, dan kwam je dichter bij de dingen zoals je ze ziet.
Twintig jaar later moet ik denken aan die opmerking van mijn juf. Dingen zijn meer dan hun omtrek, maar als ik nu een auto moest tekenen zou ik beginnen bij de randen. Het omkadert het geheel en maakt duidelijk dat  het een losstaand ding is in de tekening. Tegenwoordig teken ik zelden iets, maar op mijn eigen manier trek ik nog altijd potloodlijntjes. Ieder stempel dat ik in mijn hoofd ergens op druk is eigenlijk een potloodlijntje. Zo is de tafel waar ik nu aan zit een tafel. Op het moment dat ik hem als zodanig bestempel verdwijnt het echte ding en verschijnt het kader waarin ik het zet.
Onlangs las ik het boek van dr. Jill Bolte Taylor. Zij is een neurologe die een hersenbloeding kreeg en binnen een paar uur een groot deel van haar cognitieve vermogens op zag lossen. Dat bleek een probleem te zijn. Ze moest gaan zoeken in haar hoofd naar de betekenis van de dingen die mensen tegen haar zeiden. Tegelijkertijd was ze terechtgekomen in een eeuwig nu, waarin ze volmaakt gelukkig was. Er was geen gisteren of morgen meer, want gisteren en morgen zijn slechts begrippen die we hanteren om ons leven te plannen en te overzien. Ook had ze het gevoel dat zij niet een ding met grenzen was, maar dat ze doorstroomde in alles om haar heen.  dr. Jill Bolte Taylor deed er acht jaar over om helemaal te herstellen. Ze beschrijft haar beleving van de dingen in haar boek en legt uit dat haar linker hersenhelft het zwaarst getroffen was. In die hersenhelft zetelen de taalcentra, het ego en al het andere dat je nodig hebt om in te delen, te structuren en potloodlijntjes te zetten. Zonder potloodlijntjes bleek ze volmaakt gelukkig en helaas ook hulpeloos als een baby.
Natuurlijk is het noodzakelijk om dingen af te kaderen en in te delen in categorieën. Het scheelt tijd. Als we iedere tafel moeten beschrijven aan de hand van zijn specifieke eigenschappen om te begrijpen waar hij voor dient.... nou ja. We zouden niet meer aan leven toekomen. Tegelijkertijd is het indelen en categoriseren ook iets wat de werkelijkheid vervormt. Is een moslim in eerste instantie een moslim of eerder gewoon een mens?   Indelen is gevaarlijk. Het is de moeite waard om soms actief te proberen niets in te delen en je natuurlijke neiging daartoe stop te zetten. Je wordt er gelukkig van en vol van mededogen. En je ziet in dat potloodlijntjes alleen bestaan op het papier in je hoofd.

(dr. Jill Bolte Taylor, Onverwacht inzicht)